فرهنگ

سپنته مينو و بهمن

سپنته مينو (اهوره مزدا) در آئين زرتشتي به معني سرور دانا و خود مقدس است ، ويژگي او عقل و خرد ناب مي باشد . كسي است كه نه فريب مي خورد و نه مي فريبد . او سرور بخشنده و خير مطلق است و پدر و مادر آفرينش ، هميشه بوده ، هست و خواهد بود به عبارتي ديگر او جاودانه است . سپنتامينو را شش مينوي مقدس كه امشاسپند نام دارند و آفريده او مي باشند ياري مي رسانند . اينان به منزله كارگزاران و وزيران پادشاه حقيقي اهورمزدا مي باشند . كلمه امشاسپند از سه جزء مركب تشكيل شده است ، جزء نخست ( اَ ) از ادات نفي است ، دوم (مش) كه در گاتها بمعني انسان آمده و معني انسان مردني و فناپذير را مي دهد و بالاخره (سپنتا) به معني مقدس است . پس معني امشاسپند يعني مقدس بي مرگ و يا جاوداني مقدس . ( ابراهيم پور ، داور ، 1384 ، 82 )

          اين آفريده ها عبارتند از : وهومنه ( بهمن vahu-mana ) ، اشه ( ارديبهشت Asha ) ، خشثره ويريه ( شهريور Khashathara – vairya ) ، ارميتي ( سپندارمز Armaiti ) ، هوروتات ( خرداد Haurvatat ) و امرتات (مرداد Ameretat ) . اهوره مزدا سه امشاسپند بهمن ، ارديبهشت و شهريور را بر دست راست و سپندازمز ، خرداد و امرداد بر دست چپ خود قرار داده است . هر كدام از اين شخصيتها نيز با تعدادي ايزد يا يزت به اداره جهان مي پردازند . بهمن نخستين زاده هرمزد و دست راست او است ، او برترين امشاسپند و پسر هرمزد است ( مهرداد بهار ، 1387 ، 76 ) اگرچه او پشتيبان حيوانات سودمند در جهان است ولي با انسان نيز سروكار دارد . او كردار مردمان را در واپسين داوري مي سنجد و هر مزد ارزش مردمان را از طريق او در مي يابد . بهشت خانه اوست و زرتشت از طريق او به نزد هرمزد بار مي يابد .

          بهمن در برابر زرتشت نمايان مي شود . اين بهمن است كه گزارش روزانه از انديشه و گفتار و كردار مردمان تهيه مي كند . پس از مرگ بهمن روان پارسايان را خوش آمد مي گويد و آنان را به بالاترين قسمت بهشت رهنمون مي شود . هرمزد از طريق او جهان را آفريده است ، درمانهاي هوم با خوشي بهمن همراه است . در ادبيات پهلوي بهمن نخستين آفريده هرمزد است و اوست كه زرتشت را هنگام زادن نگهباني مي كند و از آسيب ديوان رهايي مي بخشد . دشمن خاص او اكه منه ( aka-manah ) از كماله ديوان است . در اوستاي تازه نسبت به گاهان نقش بهمن اندك تر شده است . گمان مي رود كه بهمن در گاهان زرتشت جانشين مهر ، ايزد بزرگ آرياييان گرديده است . پس از بهمن ، ارديبهشت برترين امشاسپند بوده و هزمزد با او و بهمن مشورت مي كند .

* مأخذ :

ــ بهار ، مهرداد ـ پژوهش در اساطير ايران ، تهران نشر آگاه ، 1387

ــ بهار ، مهرداد (فرنبغ دادگي)  ـ بندهش ، تهران توس ، 1369

ــ پور داود ، ابراهيم ـ اوستا ، تهران دنياي كتاب ، 1384

ــ پور داود ، ابراهيم ـ ويسپرد ، تهران ، 1343

ــ هينلز ، جان ـ شناخت اساطير ايران ، ترجمه ژاله آموزگار ، احمد تفصلي ، تهران نشر چشمه ، 1386